Thứ 2, ngày 16 tháng 9 năm 2019

 

THÔNG TIN KHOA HỌC
Sự cố y khoa: Nguyên nhân, hướng xử lý và biện pháp khắc phục hậu quả
In bài viết
24-3-2017
Thời gian gần đây, báo chí liên tục đưa tin các vụ việc có liên quan đến sự cố y khoa. Sự cố nghiêm trọng làm xôn xao dư luận xã hội xảy ra vào tháng 8/2014 tại Bệnh viện Quân y 87 thuộc Cục Quân y đóng tại thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa dẫn đến tử vong 3 bệnh nhi khi tham gia phẫu thuật từ thiện miễn phí sứt môi, hở hàm ếch do Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ phẫu thuật nụ cười (OSCA thuộc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội) phối hợp với Bệnh viện Quân y 87 thực hiện. Tại tỉnh Kon Tum, sự cố xảy ra ngày 17/7/2014 tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh dẫn đến tử vong bệnh nhân Nguyễn Thị

Theo một số nghiên cứu, ở các nước phát triển, tỷ lệ sự cố y khoa chiếm khoảng từ 0,4 đến 16% số trường hợp nhập viện. Tại Mỹ, mỗi năm có khoảng 44.000 trường hợp tử vong do sự cố y khoa. Với các nước đang phát triển, tỷ lệ này sẽ còn cao hơn do những thiếu hụt về nhân lực có chất lượng, trang thiết bị thiếu thốn, trình độ quản lý còn hạn chế [5].

Sự cố y khoa là điều khó tránh khỏi đối với hệ thống y tế ở bất kỳ quốc gia nào, kể cả những quốc gia có nền y học tiên tiến. Các thống kê trên thế giới cho thấy các sự cố y khoa thường gây hậu quả đối với bệnh nhân, nhẹ có thể gây kéo dài thời gian nằm viện, ảnh hưởng đến chức năng một số cơ quan, nặng có thể gây mất chức năng vĩnh viễn hoặc dẫn đến tử vong.

Khi sự cố y khoa xảy ra, thường theo sau đó là những vụ khiếu kiện của bệnh nhân, người nhà bệnh nhân đối với nhân viên y tế và cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thầy thuốc có liên quan đến sự cố luôn phải chủ động tìm cách thương thuyết với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân để giải quyết, đền bù vật chất chỉ để mong bù đắp một phần nào mất mát của bệnh nhân. Tuy nhiên, một trong những đặc điểm chung nhất của các vụ khiếu kiện này là trở ngại trong việc xác định nguyên nhân của sự cố nên thường dẫn đến giải quyết không thỏa đáng gây khiếu kiện kéo dài. Nhiều vụ khiếu kiện dù đã được hội đồng khoa học kỹ thuật của bệnh viện, Sở Y tế, thậm chí cả Bộ Y tế vào cuộc điều tra, kết luận nhưng bệnh nhân, người nhà bệnh nhân vẫn không tin tưởng, tiếp tục khiếu kiện. Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh bị ảnh hưởng, mất uy tín, thầy thuốc luôn mệt mỏi, chùn tay, bất an khi hành nghề thời gian sau đó.

Mặt khác, hiện nay thủ tục pháp lý để giải quyết các tranh chấp trong khám bệnh, chữa bệnh khi xảy ra các sự cố y khoa còn nhiều bất cập, chưa hoàn chỉnh nên việc giải quyết các khiếu kiện sự cố y khoa thường gặp nhiều khó khăn, kéo dài.

          1. Nguyên nhân của sự cố y khoa rất nhiều và đa dạng, có thể chủ quan từ phía cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thầy thuốc hoặc có những yếu tố thuận lợi, khách quan có thể dẫn đến sự cố y khoa. Các nguyên nhân sau là có thể gặp tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh như:

1.1. Nguyên nhân chủ quan:

a) Lỗi hệ thống:

- Lãnh đạo cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chưa đặt ra an toàn đối với bệnh nhân là ưu tiên hàng đầu trong chương trình cải tiến chất lượng của đơn vị, thiếu chương trình hành động cụ thể, thiếu phân bổ nguồn lực thích hợp cho hoạt động an toàn đối với bệnh nhân.

- Trong hoạt động quản lý bệnh viện, vẫn còn tồn tại suy nghĩ nguyên nhân của sự cố y khoa chủ yếu là do lỗi cá nhân, ít khi xem xét đến lỗi hệ thống.

- Việc triển khai hoạt động phòng ngừa sự cố y khoa chưa được quan tâm đúng mức: Chưa xây dựng hệ thống quản lý sai sót, sự cố; công tác tổng hợp, báo cáo, giám sát sai sót, sự cố chưa được chú trọng; thiếu xây dựng các quy trình kỹ thuật để bảo đảm an toàn đối với bệnh nhân; thiếu bảng kiểm cho hoạt động giám sát quá trình thực hiện kỹ thuật; thiếu đầu tư trang thiết bị cho hoạt động an toàn đối với bệnh nhân; thiếu hoạt động huấn luyện về an toàn đối với bệnh nhân cho nhân viên;...

b) Từ phía nhân viên y tế:

- Đa số chưa qua các khóa huấn luyện về an toàn đối với bệnh nhân.

- Không tuân thủ đúng quy trình, quy định về an toàn đối với bệnh nhân của bệnh viện khi thực hiện các kỹ thuật.

- Kỹ năng thực hành còn hạn chế.

1.2. Nguyên nhân khách quan:

a) Từ phía cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và nhân viên y tế:

- Tình trạng quá tải bệnh nhân tại một số cơ sở khám, chữa bệnh.

- Thiếu đội ngũ cán bộ y tế, đặc biệt là đội ngũ y tế chuyên sâu.

- Môi trường làm việc không thuận lợi gây xao lãng, thiếu tập trung.

- Trang thiết bị y tế thiếu thốn, không đồng bộ, cũ kỹ.

- Việc trao đổi thông tin giữa bệnh nhân, nhân viên y tế và người quản lý còn nhiều hạn chế.

- Còn áp dụng những phương pháp chẩn đoán và điều trị có mức an toàn hẹp.

- Bất cứ một can thiệp điều trị nào cũng luôn tiềm ẩn 2 mặt lợi và hại.

b) Từ phía bệnh nhân: Những yếu tố về đặc điểm của bệnh nhân như cơ địa, sức đề kháng khác nhau cũng là điều kiện thuận lợi để sự cố y khoa xảy ra.

2. Mục tiêu của việc xử lý cần đạt được khi có sự cố y khoa xảy ra:

2.1. Duy trì hoạt động khám bệnh, chữa bệnh của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi xảy ra sự cố y khoa nhằm đảm bảo triển khai công tác chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân trên địa bàn đồng thời khẩn trương triển khai các giải pháp cụ thể nhằm hạn chế đến mức thấp nhất sự cố y khoa xảy ra trong tương lai.

2.2. Xác định nguyên nhân của sự cố y khoa để có các phương án giải quyết hợp pháp, hợp lý và đôi khi hợp tình.

2.3. Đảm bảo giải quyết thoả đáng nhất các khiếu kiện của bệnh nhân, người nhà bệnh nhân trên cơ sở thoả thuận, thương thuyết là chính nhưng phải đảm bảo phù hợp với quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan trong khiếu kiện.

3. Để đạt được mục tiêu, kế hoạch giải quyết cần tập trung vào những nội dung chính sau:

3.1. Các nội dung cần triển khai ngay sau khi sự cố y khoa xảy ra:

a) Tổ chức, củng cố và duy trì hoạt động của khoa, phòng có liên quan đến sự cố nhằm đảm bảo hoạt động liên tục không bị gián đoạn, ngừng hoạt động sau khi xảy ra sự cố.

b) Cung cấp thông tin về sự cố:

- Họp toàn bệnh viện, khoa, phòng, bộ phận xảy ra sự cố để chuyển tải thông tin chính thống về sự cố đến mọi người để tránh dư luận không đúng gây ảnh hưởng đến uy tín của cán bộ y tế và đơn vị có liên quan đến sự cố.

- Cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, chính xác cho các cơ quan thông tin đại chúng để phản ánh đúng về sự cố xảy ra, giảm thiểu tác hại đến uy tín của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

c) Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định nguyên nhân sự cố y khoa theo Điều 74, 75 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh. Trong trường hợp vượt quá khả năng thì Sở Y tế sẽ thành lập hoặc đề nghị Bộ Y tế thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định nguyên nhân sự cố y khoa.

Việc chọn phương án giải quyết các sự cố y khoa phụ thuộc chủ yếu vào kết luận của Hội đồng chuyên môn được thành lập theo sau sự cố y khoa. Các tình huống có thể xảy ra là:

- Kết luận của Hội đồng chuyên môn lỗi do hệ thống, quy trình khám bệnh, chữa bệnh không đảm bảo. Trong trường hợp này trách nhiệm chính thuộc về thủ trưởng cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Phương án giải quyết trong trường hợp này có tính tổng thể, cần nhiều thời gian để khắc phục. Thủ trưởng cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi xảy ra sự cố cần:

+ Thành lập đoàn công tác để chủ động gặp gỡ bệnh nhân, người nhà bệnh nhân xin lỗi, động viên, an ủi, chia sẻ mất mát của gia đình bệnh nhân; hỗ trợ chi phí mai táng, giải quyết các khó khăn trước mắt cho gia đình bệnh nhân; giải thích các nội dung có liên quan đến nguyên nhân xảy ra sự cố.

+Thỏa thuận mức đền bù thiệt hại cho bệnh nhân, người nhà bệnh nhân. Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã mua bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa theo quy định tại Nghị định số 102/2011/NĐ-CP ngày 14/11/2011 của Chính phủ về bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh thì mức đền bù thiệt hại do Doanh nghiệp bảo hiểm chi trả theo hợp đồng được ký kết với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chưa tham gia bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh thì cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cần thương thuyết với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân về mức đền bù thiệt hại.

+ Cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng có thể nhờ một tổ chức trung gian đứng ra thương thuyết với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân về việc đền bù các thiệt hại. Đây là phương án dễ đạt được thỏa thuận với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân.

- Hội đồng chuyên môn xác định lỗi do sai sót chuyên môn của cán bộ y tế. Phương án giải quyết trong trường hợp này tùy thuộc vào lỗi nhẹ, nặng hay nghiêm trọng mà có hình thức xử lý phù hợp, như: phê bình, nhắc nhở chấn chỉnh nhằm rút kinh nghiệm; xử lý kỷ luật; thu hồi chứng chỉ hành nghề; truy cứu trách nhiệm hình sự, ... Trong trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh chưa tham gia bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh thì việc đền bù thiệt hại cho bệnh nhân, người nhà bệnh nhân trong tình huống này do cán bộ y tế gây ra sai sót chuyên môn chịu trách nhiệm. Cán bộ y tế cần thương thuyết với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân mức đền bù thiệt hại. Việc đền bù thiệt hại trong nhiều trường hợp là khó đạt được thỏa thuận với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân, quá khả năng về tài chính, tinh thần của cán bộ y tế. Do vậy, trong tình huống này, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cũng cần có những hỗ trợ cho cán bộ y tế về mặt vật chất, động viên tinh thần để họ có thể “gượng dậy” sau sự cố và có thể tiếp tục hành nghề.

- Hội đồng chuyên môn xác định không có sai sót trong chuyên môn. Phương án xử lý trong trường hợp này là khó nhất, khó đạt được thỏa thuận giữa các bên. Phương án giải quyết chủ yếu là thương thuyết giữa cơ sở khám bệnh, chữa bệnh với người bệnh, người nhà bệnh nhân nhằm đảm bảo hài hòa những mất mát của bệnh nhân, người nhà bệnh nhân, tránh khiếu kiện kéo dài.

- Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc cán bộ y tế không thể đạt được thỏa thuận với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân về nội dung khiếu kiện, bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân, người nhà bệnh nhân thì phương án cuối cùng là yêu cầu tòa án dân sự giải quyết nội dung khiếu kiện.

3.2. Các nội dung cần triển khai lâu dài để hạn chế xảy ra sự cố y khoa trong tương lai:

a) Khắc phục lỗi hệ thống:

- Triển khai có hiệu quả Thông tư số 19/2013/TT-BYT ngày 12/7/2013 của Bộ Y tế về hướng dẫn thực hiện quản lý chất lượng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại bệnh viện; Quyết định số 4858/QĐ-BYT ngày 03/12/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành thí điểm Bộ tiêu chí đánh giá chất lượng bệnh viện.

- Xây dựng “hệ thống khó mắc lỗi” ngay trong khâu thiết kế, xây dựng bệnh viện.

- Đầu tư nguồn lực thích hợp cho hoạt động an toàn đối với bệnh nhân tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

- Thiết lập hệ thống báo cáo sự cố y khoa tự nguyện tại các khoa, phòng; khuyến khích tự nguyện báo cáo sai sót, sự cố, các lỗi tiềm ẩn để có giải pháp can thiệp nhằm loại trừ các lỗi trong tương lai.

- Tăng cường giám sát an toàn sử dụng thuốc, an toàn trong phẫu thuật, giám sát việc tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn.

- Chuẩn hóa quy trình điều trị, chăm sóc bệnh nhân: Ban hành các phác đồ điều trị, hướng dẫn quy trình kỹ thuật, bảng kiểm cho hoạt động giám sát quá trình thực hiện kỹ thuật,...

- Cải thiện môi trường và điều kiện làm việc của nhân viên y tế, giảm bớt tình trạng quá tải, bố trí nhân lực phù hợp ở một số vị trí có cường độ làm việc căng thẳng như tại các khoa: Hồi sức tích cực, Sản, Khám. Đáp ứng đầy đủ phương tiện, thiết bị làm việc, thiết lập hệ thống nhắc nhở, giảm bớt việc phải vận dụng trí nhớ, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, tăng việc sử dụng các phần mềm hỗ trợ cho cán bộ y tế.

- Tăng cường đào tạo, huấn luyện về an toàn đối với bệnh nhân cho nhân viên y tế tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

b) Triển khai thực hiện các quy định về bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh sẽ giúp giảm bớt thiệt hại và áp lực đối với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và người hành nghề khi có sự cố y khoa xảy ra. Cơ quan bảo hiểm đóng vai trò trung gian để bồi thường thiệt hại đối với bệnh nhân khi có sự cố y khoa xảy ra.

c) Phát huy vai trò của các Hội nghề nghiệp như các Hội: Y dược học, Đông y, Điều dưỡng,… trong việc bảo vệ quyền lợi, uy tín của cán bộ y tế khi xảy ra sự cố y khoa mà lỗi không thuộc về cán bộ y tế.

d) Tăng cường trao đổi thông tin giữa cán bộ y tế với bệnh nhân, người nhà bệnh nhân để họ có thể hiểu được mức độ rủi ro, tai biến trong y khoa để có sự cảm thông đối với thầy thuốc khi có sự cố y khoa. Cán bộ y tế cần tư vấn, giải thích cặn kẽ cho bệnh nhân, người nhà bệnh nhân từ lúc bắt đầu tiếp xúc cho đến khi kết thúc điều trị.

Sự cố y khoa là điều khó có thể tránh khỏi hoàn toàn trong suốt quá trình hoạt động của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh do những đặc thù của ngành y tế. Sự cố y khoa sẽ được kiểm soát tốt khi triển khai đồng loạt các hoạt động từ việc xây dựng mục tiêu, chương trình hành động về an toàn đối với bệnh nhân của lãnh đạo cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đến hoạt động huấn luyện, nghiên cứu, giám sát, cải tiến chất lượng và chuyển đổi từ nhận thức sang hành động của từng nhân viên trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Khi sự cố y khoa xảy ra, để giải quyết thỏa đáng quyền lợi của các bên có liên quan, bên cạnh việc cần phải có hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng thì sự nhìn nhận khách quan của dư luận xã hội, sự cảm thông của bệnh nhân, người nhà bệnh nhân đối với nghề nghiệp có tính rủi ro cao của ngành y tế cũng đóng vai trò rất quan trọng.

Tài liệu tham khảo   

1. Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

2. Nghị định số 102/2011/NĐ-CP ngày 14/11/2011 của Chính phủ về bảo hiểm trách nhiệm trong khám bệnh, chữa bệnh.

3. Thông tư số 19/2013/TT-BYT ngày 12/7/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế hướng dẫn thực hiện quản lý chất lượng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh tại bệnh viện.

4. Quyết định số 4858/QĐ-BYT ngày 03/12/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành thí điểm Bộ tiêu chí đánh giá chất lượng bệnh viện.

5. Phạm Đức Mục, Giảm thiểu sự cố y khoa trong các bệnh viện.

hieu-bat-thuong-2014082522403437.htm.

 

Bs CKI. Đặng Công Lân  
Số lượt xem:13002
Bài viết liên quan:
Icon  Hướng dẫn mới về phòng ngừa sỏi tiết niệu tái phát
Icon  Nguyên nhân virut gây bệnh nhiễm khuẩn hệ thần kinh trung ương ở người lớn chuyển viện đến bệnh viện tuyến cuối ở miền Nam Việt Nam trong 12 năm
Icon  Tiêm phòng cúm trong kỳ mang thai: nghiên cứu định tính về kiến thức, thái độ, lòng tin và thực hành của các thầy thuốc đa khoa ở miền Trung và Tây-Nam Sydney
Icon  Hội chứng thoát quản mao mạch toàn thân
Icon  Vắc xin chống Ebola - Ưu tiên khẩn cấp toàn cầu
Icon  Bệnh xuất huyết giống viêm ruột thừa cấp tính: Báo cáo một trường hợp bệnh
Icon  Mối liên quan giữa hành xử chăm sóc của điều dưỡng và sự hài lòng của người bệnh.
Icon  Thống kê y học và thiết kế nghiên cứu
Icon  Thông báo của chuyên mục Nghiên cứu khoa học
Icon  Hội nghị khoa học Viện - Trường Tây Nguyên - Khánh Hòa lần thứ IX năm 2013 tại tỉnh Kon Tum thành công tốt đẹp
THÔNG BÁO
VĂN BẢN MỚI BAN HÀNH
THÔNG TIN CHUNG
HÌNH ẢNH
VIDEO

 

Trang chủ        |      Đăng nhập      
TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ Y TẾ TỈNH KON TUM
 © Trang thông tin điện tử Sở Y Tế thuộc Cổng thông tin điện tử tỉnh Kon Tum - Giấy phép số 27/GP-BC, ngày 25/01/2006
    Quản lý và nhập tin: Sở Y Tế, số 808 - Phan Đình Phùng - TP Kon Tum.  
    Người chịu trách nhiệm chính: Đào Duy Khánh. Giám đốc Sở Y Tế tỉnh Kon Tum
    Điện thoại: 0260.3862351; Fax: 0260 3.863048 - 0260 3.861507; Email: soyte-kontum@chinhphu.vn
Phát triển: TNC