Thứ 3, ngày 7 tháng 7 năm 2020

 

HỘI Y DƯỢC HỌC
Sử dụng đúng các thuật ngữ về vi rút và bệnh do chủng mới của vi rút corona gây ra
In bài viết
26-2-2020
Tháng 12/2019, từ thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc Trung Quốc thông báo về dịch bệnh viêm phổi lạ bùng phát, đến ngày 09/01/2020, trường hợp tử vong đầu tiên là một người đàn ông 61 tuổi. Đến ngày 24/02/2020, theo số liệu công bố của Bộ Y tế có 2.469 người tử vong vì căn bệnh trên, với 78.996 trường hợp mắc bệnh trên toàn thế giới. Số người mắc và số người chết đã vượt quá đại dịch SARS (Hội chứng hô hấp cấp tính nặng) được công bố năm 2003 với 8.096 người bị lây nhiễm, trong đó có 774 người chết.
Sử dụng đúng các thuật ngữ về vi rút và bệnh do chủng mới của vi rút corona gây ra

Hình ảnh minh họa vi rút corona

(nguồn: http://www.ox.ac.uk/news/science-blog/outbreak-fighting-coronavirus)

Mức độ lan rộng của dịch bệnh lần này được Tổ chức y tế thế giới (WHO) xếp vào “tình trạng y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế”. Sáng sớm ngày 31/01/2020 theo giờ Việt Nam, tại Geneva, Thụy Sĩ, Tổng Giám đốc WHO đã tuyên bố dịch bệnh đang xảy ra tại Trung Quốc và các trường hợp mắc vi rút này tại các quốc gia khác là tình trạng y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế.

Từ khi được phát hiện đến nay, các kiến thức về tác nhân, đường lây, cơ chế gây bệnh, biểu hiện của bệnh, diễn biến của bệnh, các phương pháp chẩn đoán, điều trị, phòng bệnh, kết quả bước đầu nghiên cứu về thuốc điều trị và vắc xin phòng bệnh… liên tục được bổ sung và cập nhật. Các thuật ngữ về tác nhân gây bệnh và tên bệnh cũng liên tục được cập nhật. Có nhiều người do không có điều kiện tìm hiểu sâu, nên không hiểu rõ bản chất của các thuật ngữ này dẫn đến hiểu sai hoặc chưa chính xác. Vì vậy, thông qua bài viết này, tác giả mong muốn cung cấp những khái niệm, thuật ngữ trong quá trình sử dụng để diễn đạt về vi rút corona phát hiện năm 2019 gây dịch bệnh COVID-19.

* Vi rút corona

Bệnh viêm phổi lạ được xác định do một loại vi rút mới thuộc họ corona gây nên. Vi rút corona là một họ vi rút lớn, tồn tại phổ biến ở nhiều loài động vật khác nhau như cầy hương, lạc đà, mèo, dơi... Trong lịch sử dịch bệnh SARS được xác định từ một loại vi rút corona bắt nguồn loài từ cầy hương lây nhiễm sang người, trong khi dịch bệnh MERS (Hội chứng hô hấp Trung Đông) lại có nguồn gốc từ một loại vi rút corona khác bắt nguồn từ lạc đà một bướu lây nhiễm cho người. Corona theo tiếng Latin có nghĩa là “Vương miện” hoặc “Hào quang” bởi dưới kính hiển vi, vi rút này hình cầu, với một rìa lớn được tạo ra bởi protein cư trú trên bề mặt của vi rút tạo thành một hình ảnh như vương miện hoàng gia hoặc vành nhật hoa. Vi rút corona là một họ vi rút có khả năng lây truyền từ động vật sang người, gây bệnh cho người từ cảm lạnh thông thường cho đến các tình trạng bệnh nặng, đe dọa tính mạng của người bệnh. Đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có vắc xin phòng ngừa và thuốc điều trị đối với chủng mới vi rút corona gây dịch.

* Thuật ngữ nCoV, 2019-nCoV và 2019-Novel coronavirus

Khi nói đến tên loại vi rút corona mới gây bệnh viêm đường hô hấp, thuật ngữ nCoV hay 2019-nCoV hoặc 2019-Novel coronavirus đều có nghĩa tương đương nhau, tên gọi xuất phát từ WHO định danh là “2019 – Novel coronavirus”, viết tắt là “2019-nCoV” hoặc “nCoV”. Bộ Y tế Việt Nam dịch tên vi rút này sang tiếng Việt là “Chủng mới của vi rút corona” hoặc “vi rút corona mới”. Chữ “n” hay “Novel” diễn đạt nghĩa mới, “Co” diễn đạt corona và “V” diễn đạt vi rút, còn 2019 là năm phát hiện loại vi rút này. Việc sử dụng một trong các thuật ngữ này để diễn đạt tên loại vi rút corona mới gây bệnh viêm đường hô hấp cấp đều đúng.

Gần đây, trên Trang thông tin điện tử của WHO có đăng tải bài viết “Tên gọi bệnh do coronavirus (COVID-19) và tên loại vi rút gây bệnh” có thông tin về việc Ủy ban quốc tế về phân loại vi rút (ICTV) đặt tên vi rút gây bệnh do coronavirus năm 2019 là SARS-CoV-2 bởi loại vi rút corona gây bệnh lần này có trên 85% mã ARN giống với loại corona gây bệnh SARS năm 2003[1]. Thực ra, thuật ngữ SARS-CoV-2 đã được WHO đặt tên chính thức từ ngày 11/02/2020.

* Thuật ngữ COVID-19

Bệnh do chủng mới của vi rút corona này không chỉ gây viêm phổi cấp mà còn có những biểu hiện bệnh khác gây viêm toàn bộ đường hô hấp, được gọi tên là “Viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của vi rút corona gây ra”. Một số nghiên cứu khác đưa ra giả thuyết SARS-CoV-2 còn có thể gây viêm đường tiêu hóa, lý do họ tìm thấy sợi ARN của vi rút này trong phân và hậu môn của người bệnh. Ở nhiều nơi trên thế giới lại gọi bệnh này là “Viêm phổi Vũ Hán” (Wuhan pneumonia) xuất phát từ người mắc bệnh viêm phổi do một chủng mới vi rút corona (Coronavirus Wuhan) gây thành dịch tại thành phố Vũ Hán (Wuhan), tỉnh Hồ Bắc Trung Quốc. Với tên gọi này thực tế cho thấy đã có sự kỳ thị đối với người gốc Hoa nói riêng, người châu Á nói chung tại một số nơi. Để tránh việc phân biệt, kỳ thị đa số các nước trên thế giới đều lấy tên là “Bệnh viêm phổi cấp do chủng mới của vi rút corona” phát hiện năm 2019 (2019-Novel Coronavirus Pneumonia).

Trước tình hình đó, WHO quyết định lấy tên bệnh do chủng mới của vi rút corona là COVID-19. Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus chia sẻ “chúng tôi phải tìm ra một cái tên không đề cập đến vị trí địa lý, động vật, cá nhân hoặc một nhóm người, và có thể phát âm nhưng liên quan đến bệnh dịch. Việc đặt tên đóng vai trò để ngăn chặn sử dụng các tên gọi khác vốn không chính xác hoặc mang sắc thái kỳ thị”. Như vậy trong từ COVID-19, “CO” viết tắt cho “Corona”, “VI” viết tắt cho “Virus”, D viết tắt cho từ “Disease” và “19” là năm phát hiện ra loại vi rút gây căn bệnh này. Khi sử dụng từ COVID-19 được hiểu là “Bệnh do vi rút corona phát hiện năm 2019”. Cũng giống như thuật ngữ SARS-CoV-2, WHO đã chính thức đặt tên bệnh do vi rút này gây ra là COVID-19 từ ngày 11/02/2020.

Trong tiếng Việt, khi sử dụng từ ngữ để nói về người mắc bệnh do loại vi rút corona phát hiện năm 2019 gây ra, chúng ta cần diễn đạt là “người mắc COVID-19” hoặc “bệnh nhân COVID-19” hoặc “người bệnh COVID-19”; khi nói người bị nhiễm hoặc nghi nhiễm chủng mới của vi rút corona, nhưng chưa có biểu hiện bệnh cần diễn đạt là “người nhiễm nCoV” hoặc “người nghi nhiễm nCoV”.

Diễn tập lấy mẫu bệnh phẩm xét nghiệm nCoV tại huyện Sa Thầy

Hiện nay, nhiều phương tiện truyền thông sử dụng chưa đúng các thuật ngữ về vi rút và bệnh do chủng mới của vi rút corona gây ra, có xu hướng suy nghĩ từ COVID-19 được thay thế cho các thuật ngữ như nCoV, 2019-CoV, 2019-Novel Coronavirus, thậm chí nhiều văn bản do chính các cơ quan y tế phát hành cũng sử dụng thuật ngữ chưa chuẩn xác. Ví dụ khi sử dụng câu “tăng cường biện pháp quản lý chất thải để phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do Covid-19”, câu chính xác phải là “tăng cường biện pháp quản lý chất thải để phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do nCoV”, bởi vì Covid-19 là bệnh viêm đường hô hấp cấp do nCoV gây ra, còn nCoV là vi rút gây ra bệnh viêm đường hô hấp cấp. Nếu sử dụng như câu ban đầu, người đọc sẽ hiểu là “tăng cường biện pháp quản lý chất thải để phòng, chống dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do bệnh viêm đường hô hấp cấp do vi rút corona năm 2019”!.

Một ví dụ khi sử dụng cụm từ “Xét nghiệm COVID-19” là không phù hợp bởi cụm từ “COVID-19” chỉ bệnh do chủng mới của corona vi rút gây ra, do đó cần phải sử dụng cụm từ “Xét nghiệm nCoV” hoặc “Xét nghiệm 2019-nCoV” hoặc “Xét nghiệm SARS-CoV-2”, bởi vì thực hiện xét nghiệm là để xác định có hay không có vi rút nCoV hoặc 2019-nCoV hoặc SARS-CoV-2.

Như vậy, theo WHO, sử dụng đúng thuật ngữ bệnh viêm đường hô hấp cấp do vi rút corona năm 2019 là COVID-19, do loại vi rút gây bệnh là SARS-CoV-2. Trong bối cảnh quá nhiều thông tin về dịch bệnh do vi rút corona, khi sử dụng thuật ngữ cần được xem xét trên từng tình huống cụ thể để chuyển tải các nội dung chính xác, giúp người đọc phân biệt và hiểu đúng nội dung./.

 

Hoàng Long Quân – Sở Y tế  
Số lượt xem:2875
Bài viết liên quan:
Icon  Hướng dẫn thực hành lâm sàng viêm phôi COVID-19
Icon  Loại protein ít người biết đến đóng vai trò quan trọng trong căn bệnh béo phì và chuyển hóa
Icon  Tăng oxy máu: Độc tính là do liều lượng
Icon  Chăm sóc chuyển tiếp sau sau hồi sức tích cực: Hiện tại và hướng tương lai
Icon  Cập nhật chẩn đoán và điều trị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
Icon  Sổ tay hướng dẫn xử trí và dự phòng hen phế quản (dùng cho Người lớn và Trẻ em trên 5 tuổi)
Icon  DENGVAXIA: Vắc xin sốt xuất huyết Dengue vừa được FDA chứng nhận
Icon  Hội Y Dược học tỉnh Kon Tum tham gia được gì trong việc xây dựng mô hình “Bác sỹ gia đình” trên địa bàn tỉnh Kon Tum?
Icon  Hội Y dược học tỉnh Kon Tum tổ chức khám và cấp thuốc nhân đạo cho 911 người tại huyện Sa Thầy
Icon  Hội Y dược học tỉnh Kon Tum tổ chức khám chữa bệnh nhân đạo tại cộng đồng tại huyện Ngọc Hồi
THÔNG BÁO

Công văn số 2017/SYT-NVYD ngày 04/6/2020 của Sở Y tế về việc đăng ký nhu cầu đào tạo, cập nhật kiến thức chuyên môn về dược

Kế hoạch số 404/KH-SYT ngày 14/02/2020 của Sở Y tế về việc tuyên truyền công tác cải cách hành chính nhà nước của ngành Y tế tỉnh Kon Tum năm 2020

Kế hoạch số 4270/KH-SYT ngày 18/12/2019 của Sở Y tế về việc thực hiện công tác cải cách hành chính của ngành Y tế tỉnh Kon Tum năm 2020

Quyết định số 613/QĐ-SYT ngày 28/10/2019 của Giám đốc Sở Y tế về việc thành lập Hội đồng và ban hành Quy chế kiểm tra, đánh giá, chấm điểm cải cách hành chính nhà nước hằng năm đối với các đơn vị trực thuộc Sở Y tế

Quyết định số 595/QĐ-SYT ngày 18/10/2019 của Giám đốc Sở Y tế về việc thành lập Hội đồng đánh giá, chấm điểm kết quả thực hiện công tác cải cách hành chính hằng năm của Sở Y tế

VĂN BẢN MỚI BAN HÀNH
THÔNG TIN CHUNG
HÌNH ẢNH
VIDEO

 

Trang chủ        |      Đăng nhập      
TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ Y TẾ TỈNH KON TUM
 © Trang thông tin điện tử Sở Y Tế thuộc Cổng thông tin điện tử tỉnh Kon Tum - Giấy phép số 27/GP-BC, ngày 25/01/2006
    Quản lý và nhập tin: Sở Y Tế, số 808 - Phan Đình Phùng - TP Kon Tum.  
    Người chịu trách nhiệm chính: Đào Duy Khánh. Giám đốc Sở Y Tế tỉnh Kon Tum
    Điện thoại: 0260.3862351; Fax: 0260 3.863048 - 0260 3.861507; Email: soyte-kontum@chinhphu.vn
Phát triển: TNC