Thứ 5, ngày 14 tháng 11 năm 2019

 

BÀI GIẢNG, KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ Y HỌC
Phòng chống rối loạn do thiếu I-ốt
In bài viết
24-3-2017
I-ốt là một vi chất rất cần thiết để tổng hợp hormone tuyến giáp. Các hormon tuyến giáp đóng vai trò quan trọng cho sự phát triển của não bộ và kiểm soát chức năng các tổ chức cơ thể. Hàng ngày, cơ thể con người cần khoảng 150 mcg đến 200 mcg i-ốt. Nếu cơ thể tiếp nhận dưới 150 mcg i-ốt thì gây ra các rối loạn do thiếu i-ốt. Thiếu i-ốt là vấn đề y tế có tính chất toàn cầu, hậu quả của nó gây ra rất nặng nề như làm tăng tỷ lệ sảy thai, đẻ non, thai chết lưu, tử vong chu sinh, gây ra đần độn, chậm phát triển trí tuệ, thiểu năng giáp, bướu cổ...
Phòng chống rối loạn do thiếu I-ốt

Bướu cổ là dấu hiệu nhận biết tốt nhất của sự thiếu i-ốt. Đó là tình trạng thiếu hormone tuyến giáp, mà hậu quả nghiêm trọng nhất là bệnh đần độn - chậm phát triển trí tuệ nặng. Tuy nhiên các vùng thiếu i-ốt nhẹ cũng gây ra mức độ nhẹ hơn về chậm phát triển trí tuệ.

I-ốt đặc biệt quan trọng trong đời sống người phụ nữ khi mang thai. Tác dụng quan trọng nhất của hormone giáp là ở thời kỳ bào thai và trẻ nhỏ. Ở giai đoạn đầu của thời kỳ bào thai, hormone giáp từ mẹ sang con có vai trò quan trọng trong việc phát triển, trưởng thành của bào thai, hệ dưới đồi - yên - giáp của thai. Thiếu i-ốt trong giai đoạn bào thai sẽ gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng như sẩy thai, băng huyết, tử vong chu sinh, sơ sinh và trẻ em mắc các khuyết tật bẩm sinh nhưng trên hết là ảnh hưởng xấu đến não bộ.

Trẻ sơ sinh rất nhạy cảm đối với tình trạng thiếu i-ốt. Trong vùng không thiếu i-ốt, tỷ lệ thiểu năng giáp sơ sinh khoảng 1/3.000-1/4.000 trẻ. Tỷ lệ này tăng dần theo mức độ thiếu i-ốt và lên tới 10 - 15% số trẻ sơ  sinh ở vùng thiếu i-ốt nặng. Phát hiện thiểu năng giáp sơ sinh thường gặp nhiều khó khăn vì các triệu chứng phát triển từ từ.

Trong trường hợp thiểu năng giáp sơ sinh điển hình có thể thấy các triệu chứng như vàng da kéo dài, táo bón, khó bú, thở khò khè, lơ mơ, hạ thân nhiệt, ngủ nhiều, vẻ mặt phù niêm, tiếng khàn, da khô, thoát vị rốn, thóp trước rộng. Nếu không được chữa trị sớm từ thời kỳ sơ sinh, các triệu chứng tổn thương thần kinh sẽ xuất hiện. Khi tổn thương thần kinh kéo dài sẽ dẫn đến bệnh đần độn lưu hành.

 Về dịch tễ học, bệnh đần độn lưu hành liên quan với bệnh bướu cổ và tình trạng thiếu i-ốt nặng. Các dấu hiệu về triệu chứng thiểu năng trí tuệ kết hợp với một hội chứng thần kinh chiếm ưu thế, gồm có khuyết tật nghe và nói, lác mắc, rối loạn về thế đứng, dáng đi và lùn. Biểu hiện lâm sàng của bệnh đần độn lưu hành gồm ba hội chứng: Hội chứng chậm phát triển trí tuệ, hội chứng thần kinh và hội chứng thiểu năng giáp, cụ thể:

- Hội chứng chậm phát triển trí tuệ có thể từ nhẹ đến nặng. Bệnh nhân chậm biết nói, lời nói rời rạc hoặc không nói được, nhận thức trừu tượng kém, học tập khó khăn, chậm hiểu. Sinh hoạt cá nhân thường phải nhờ sự giúp đỡ. Trường hợp nhẹ, người bệnh có thể lao động giản đơn.

- Hội chứng thần kinh có thể bị điếc, nói ngọng, nói khó hoặc bị câm. Mắt có thể bị lác, đảo tròng mắt đôi khi sa mí mắt.

- Hội chứng thiểu năng giáp là hội chứng lâm sàng xuất hiện khi sự sinh sản hormone giáp bị giảm so với nhu cầu. Triệu chứng thường gặp là mặt phù niêm, nét mặt thô, phù ở mi mắt, xung quanh mặt, mặt trước tay và chân, tăng cân, da khô lạnh màu vàng bủng, tóc khô dễ gãy có thể rụng từng mảng; da có dấu hiệu sừng hóa ở vùng có nhiều nếp nhăn, bệnh nhân có dáng điệu mệt mỏi, hay buồn ngủ, giọng nói khàn, trầm uất. Hôn mê do phù niêm với triệu chứng hạ thân nhiệt là một biến chứng rất nặng.

Khi nghi ngờ có khả năng bị mắc bệnh do thiếu i-ốt, người dân trên địa bàn tỉnh Kon Tum cần phải đến khám tại đâu?

Ngoài những bệnh viện chuyên ngành Nội tiết, người dân có thể đến khám và được tư vấn để kịp thời phát hiện bệnh tại Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Kon Tum, địa chỉ 405 Bà Triệu - Phường Quyết Thắng - Thành phố Kon Tum - Tỉnh Kon Tum.

 I-ốt có nguồn gốc từ trong đất nhưng do băng hà, mưa lũ làm i-ốt trôi ra biển. Từ biển, i-ốt được bốc lên theo hơi nước và tụ thành mây đưa vào đất liền. Khi mưa, nước mang theo i-ốt, làm giàu i-ốt cho đất. Hàng năm, biển cung cấp cho đất khoảng 400.000 tấn i-ốt nhưng do mưa lũ gây ra xói mòn làm trôi i-ốt từ đất liền ra biển, làm nghèo i-ốt trong đất. Vì vậy ở những vùng xa biển, có độ dốc lớn, những vùng hay bị lũ lụt là những vùng thiếu i-ốt nghiêm trọng làm ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của con người. Để bù đắp lượng i-ốt bị thiếu hụt đó, người ta trộn i-ốt vào các gia vị mặn khác nhau như muối, nước mắm, bột canh, xì dầu... trong đó, muối i-ốt được dùng phổ biến nhất.

Muối i-ốt không làm thay đổi mùi vị thức ăn mà hoàn toàn như muối thường, được dùng để chế biến thức ăn; kể cả khi dùng để muối dưa, muối cà cũng phải nên dung muối i-ốt. Lượng i-ốt được trộn vào muối an toàn cho cả người không thiếu i-ốt.

Mỗi ngày cơ thể chúng ta chỉ cần một lượng i-ốt rất nhỏ khoảng 150- 200mcg, thế nhưng nếu cơ thể bị thiếu i-ốt sẽ gây ra rất nhiều tác hại đối với sức khỏe, gọi chung là các rối loạn do thiếu i-ốt. Để phòng chống các rối loạn do thiếu i-ốt thì mọi người cần phải thường xuyên dùng muối i-ốt thay cho muối thường. Việc sử dụng muối i-ốt phải liên tục và suốt đời. Vì nếu ngưng sử dụng thì cơ thể sẽ thiếu i-ốt trở lại. Tất cả các rối loạn do thiếu hụt i-ốt, kể cả bệnh đần độn hoàn toàn có thể dự phòng được bằng cách cung cấp i-ốt cho cơ thể hàng ngày. Trong đó, biện pháp tiện lợi và rẻ tiền nhất là dùng muối i-ốt đều đặn trong khẩu phần ăn của mỗi gia đình.

Tuy nhiên, i-ốt trong muối có thể bị hao hụt qua quá trình bảo quản và chế biến (mất khoảng 20% khi chiên hoặc nướng, 50% khi luộc...). Vì vậy, khi dùng muối i-ốt chúng ta hãy lưu ý:

- Chọn bao bì muối i-ốt có nhãn hiệu in rõ ràng, thông tin đầy đủ, bao bì còn nguyên vẹn.

- Giữ muối i-ốt nơi khô ráo, tránh ánh sáng mặt trời, dùng xong buộc kín miệng túi hoặc để muối trong lọ đậy nắp kín để tránh i-ốt bị bay hơi.

- Không rang muối i-ốt.

- Khi ướp thức ăn, bỏ một ít muối i-ốt trước, sau khi nấu chín thì bỏ thêm muối vào cho vừa đủ.

- Nên cho muối i-ốt vào thức ăn sau khi đã nấu chín.

Để có một chế độ dinh dưỡng hợp lý, mọi người hãy luôn ghi nhớ một trong 10 lời khuyên của Bộ Y tế trong Chiến lược Quốc gia về dinh dưỡng, đó là: “Không ăn mặn, sử dụng muối i-ốt trong chế biến thức ăn”.

Nhân “Ngày toàn dân mua, sử dụng muối và các chế phẩm có i-ốt - 2/11”, vì sức khỏe của cộng đồng, vì trí tuệ của thế hệ tương lai, mỗi người dân chúng ta hãy sử dụng muối i-ốt và các chế phẩm có chứa i-ốt.

  

Bướu cổ độ III

Bs Ngô Phúc Vương, Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Kon Tum  
Số lượt xem:2061
Bài viết liên quan:
Icon  Tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất lượng bệnh viện
Icon  Tài liệu: Nuôi dưỡng trẻ nhỏ
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho giảng viên
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho nhân viên y tế
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho nhân viên thu gom vận chuyển, lưu giữ chất thải y tế
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho cán bộ quan trắc môi trường y tế
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho nhân viên vận hành hệ thống xử lý chất thải y tế
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho cán bộ chuyên trách quản lý chất thải y tế
Icon  Chương trình và tài liệu đào tạo liên tục quản lý chất thải y tế cho cán bộ quản lý
Icon  Hướng dẫn áp dụng công nghệ không đốt xử lý chất thải rắn y tế
THÔNG BÁO
VĂN BẢN MỚI BAN HÀNH
THÔNG TIN CHUNG
HÌNH ẢNH
VIDEO

 

Trang chủ        |      Đăng nhập      
TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ Y TẾ TỈNH KON TUM
 © Trang thông tin điện tử Sở Y Tế thuộc Cổng thông tin điện tử tỉnh Kon Tum - Giấy phép số 27/GP-BC, ngày 25/01/2006
    Quản lý và nhập tin: Sở Y Tế, số 808 - Phan Đình Phùng - TP Kon Tum.  
    Người chịu trách nhiệm chính: Đào Duy Khánh. Giám đốc Sở Y Tế tỉnh Kon Tum
    Điện thoại: 0260.3862351; Fax: 0260 3.863048 - 0260 3.861507; Email: soyte-kontum@chinhphu.vn
Phát triển: TNC